KULTURHUSEN IN NEDERLAND
Begrip Kulturhus
Publicaties
Websites
Begrip Kulturhus
In een Kulturhus of Cultuurhuis zijn verschillende instellingen op het gebied van zorg, welzijn, cultuur, educatie en zakelijke dienstverlening samengebracht in één gebouw. Het Kulturhus is afkomstig uit Scandinavië en heeft als doel de leefbaarheid en sociale samenhang in kleine gemeenschappen te behouden door verschillende voorzieningen veilig te stellen. Een Kulturhus is voor iedereen toegankelijk en is per dorp of stad anders van samenstelling.
Voorbeelden van participerende instellingen zijn bibliotheken, VVV’s, de lokale omroep, kinderopvang, sociaal-cultureel werk, theaters, scholen en huisartsenpraktijken. De bibliotheek speelt vaak een centrale rol als het gaat om informatievoorziening, educatie en cultuur. Kenmerkend voor een Kulturhus is dat de instellingen samen één (beheers)management en één programmering hebben. De term Kulturhus en de daarbij behorende huisstijl is een geregistreerd merk van de Overijsselse Bibliotheek Dienst.
Informatiefilm Kulturhus op www.variya.nl
Geschiedenis
In 2000 wordt op initiatief van Henk Middelveld van de Overijsselse Bibliotheek Dienst het eerste Kulturhus in Nederland geïntroduceerd in Zwartsluis, Overijssel. Een tweede Kulturhus volgt in 2004 in Giesbeek, Gelderland. Zowel Overijssel als Gelderland gebruiken de oorspronkelijke benaming Kulturhus. In de provincie Utrecht, waar eind 2006 het eerste Kulturhus wordt geopend in Doorn, is de term Cultuurhuis in gebruik.
Ontwikkelingen en toekomst
In Overijssel zijn op dit moment 28 Kulturhusen gevestigd, in Gelderland 6 en in de provincie Utrecht 20.
De eerste Kulturhusen zijn opgezet in kleine gemeenschappen. Om vervolgens in steden de sociale cohesie te bevorderen, zijn in een latere fase ook Kulturhusen opgezet in stadswijken, onder meer in Apeldoorn, Zwolle, Hengelo en Enschede. Ook in andere provincies is het Kulturhus in opkomst. Zo is in de gemeente Winschoten (Groningen) een Cultuurhuis in ontwikkeling en heeft de Zeeuwse gemeente Schouwen-Duiveland eveneens plannen om een cultuurhuis op te zetten.
Financiën
Verschillende provincies, waaronder Overijssel, Gelderland, Utrecht en Groningen, kennen specifieke subsidieregelingen met specifieke voorwaarden om het opzetten van Kulturhusen te bevorderen. In Utrecht is deelname van de bibliotheek in het Cultuurhuis bijvoorbeeld een harde voorwaarde om voor subsidie in aanmerking te komen. Ook gemeenten en deelnemende instellingen leveren vaak een financiële bijdrage.
Cultuur(educatie)
Cultuur vormt een belangrijk onderdeel van een Kulturhus. Hiervoor werken verschillende culturele instellingen samen, zoals de bibliotheek, centra voor de kunsten, kunstuitleen, historische verenigingen, volksuniversiteiten, amateurkunst-verenigingen en theaters. De culturele samenwerking kan uiteenlopen van het gezamenlijk organiseren van een jaarlijkse uitmarkt tot meer inhoudelijke samenwerkingsprojecten tussen bijvoorbeeld onderwijsinstellingen en bibliotheken.
Voorbeelden van samenwerkingsprojecten zijn:
- Het leesproject ‘Boekenpret’ in Giesbeek. Bij dit project, gestart in 2007, werken kinderdagopvang, peuterspeelzaal, basisschool en bibliotheek samen.
- Het Cultuurhuis in Vleuterweide in de Utrechtse wijk Leidsche Rijn, gestart in de zomer van 2008. Dit Cultuurhuis wordt gekoppeld aan het Amadeus Lyceum, een school met een sterke cultuurprofilering. De mediatheek van het Lyceum krijgt een plek in de bibliotheek. Ook liggen er plannen voor een intensieve samenwerking tussen school en bibliotheek.
- Het kulturhus CODA in Apeldoorn. Bij dit kulturhus zijn bibliotheek, museum en archief geïntegreerd. CODA participeert in de brede school in Apeldoorn. In samenspraak wordt hier op het gebied van taal en lezen, kunsteducatie en cultureel erfgoed een structureel en samenhangend aanbod op maat ontwikkeld en uitgevoerd.
Kulturhus vraagt om lef en draagvlak / K. Poldervaart, in tijdschrift: Bibliotheekblad nummer 2 (2009) pag. 28-29
Artikel over het symposium over kulturhusen in Nederland, 21 november 2008 in het Provinciehuis in Zwolle. Vertegenwoordigers van kulturhusen, overheid, woningcorporaties, maatschappelijke instellingen en bibliotheken kwamen bij elkaar om de ontwikkeling van het kulturhusconcept te bespreken. Voorwaarden voor succes zijn o.a. draagvlak creëren, een gezamenlijke visie, investeringen, bereidheid tot samenwerking en het inzetten van professionals.
Samenwerken onder één dak : handreiking voor het opzetten van een Cultuurhuis / E. Schins, F. Brandsma. - Utrecht : Provincie Utrecht/Bisc/Grontmij, 2007. - 96 pag.
Handreiking voor samenwerkingspartners om een Cultuurhuis van de grond te krijgen. In verschillende hoofdstukken komen alle noodzakelijke stappen aan bod.
Een vorm van delen : Gelders Kulturhus / E. Wieldraaijer, F. van den Berg. - Arnhem : Provincie Gelderland, 2007. - 124 pag. - ISBN 978-90-73586-40-6.
Bundeling van ervaringen opgedaan bij de realisatie van de eerste twaalf Kulturhusen in Gelderland. Met onder meer aandacht voor de architectuur van de verschillende Kulturhusen. De publicatie is vooral bedoeld voor nieuwe initiatiefnemers die met dit concept aan de slag willen.
Digitale versie [PDF]
Cultuurcampus Vleuterweide / D. van Dijk. - [Breukelen] : [Nieuwsblad VAR], 2006. - 7 pag.
Diverse korte artikelen over de cultuurcampus in de nieuwe wijk Vleuterweide in Utrecht. De campus bestaat uit drie gebouwen rond een informatieplein. Samenwerkingspartners zijn de openbare bibliotheek, het Amadeus Lyceum en sociaal-culturele voorzieningen met theaterzaal.
Digitale versie op vleuterweide.com
Sleutels inleveren! : op weg naar een Kulturhus / J. van Lenteren. - Zaltbommel : Aprilis, 2005. - 120 pag. - ISBN 90-5994-109-8.
Centraal staat het Overijsselse Kulturhus-concept dat verschillende sociale en culturele instellingen samenbrengt in één gebouw. Aan bod komen de visies van bestuurders, adviseurs en gebruikers op het Nederlandse Kulturhus als middelpunt van de sociale, culturele en maatschappelijke structuur in dorp, wijk of stad.
Kulturhus : concept voor een lokaal netwerk / H. Middelveld. - Den Haag : Biblion, 2002. - 136 pag. - ISBN 90-5483-316-5.
Henk Middelveld, directeur van de Overijsselse Bibliotheekdienst OBD en initiatiefnemer van het Kulturhus in Overijssel, beschrijft hoe zowel de veranderende maatschappij als de burger baat kunnen hebben bij het samenwerkingsconcept dat de basis vormt voor het Kulturhus. Ook beschrijft hij de stappen op weg naar realisatie van een Kulturhus en een aantal Nederlandse voorbeelden. Bedoeld voor beleidsmedewerkers van bibliotheken, gemeenten, culturele en educatieve instellingen.
Kulturhus oppepper voor platteland én stad : special / E. Wieldraaijer (hoofdredacteur), B. Janssen ... [et al.], in tijdschrift: Bibliotheek nummer 6 (2007) pag. 3-38.
Special over het Kulturhus met daarin de volgende artikelen: Interview met Henk Middelveld, trekker van het Kulturhus-idee in Nederland, De functie van het Kulturhus in Zweden, Interview met gedeputeerden van Overijssel, Gelderland en Utrecht, De rol van de bibliotheek in het Kulturhus van Beek-Ubbergen, De architectuur van het Cultuurhuis in Doorn, Het Kulturhus in Olst, Kulturhusen in twee stadswijken van Apeldoorn, De Vanløse Bibliotek in Kopenhagen.
Kulturhus kan niet zonder aanjager / E. Wieldraaijer, in tijdschrift: Bibliotheek nummer 4 (2006) pag. 12-13.
Interview met Corrie Folkersma, in 2000 hoofd van de pilot Kulturhus in Zwartsluis, Overijssel. Folkersma gaat in op de 'do's and don'ts' van het Kulturhus.
Veel mensen voelen zich thuis in cultuurhuis / A. Warringa, in tijdschrift: Uitleg/Gele Katern nummer 8 (2001) pag. 34-36.
In februari 2000 maakte staatssecretaris Van der Ploeg bekend dat hij alle provinciale rijksarchieven wilde doen opgaan in regionale historische centra (rhc's). Een speciale Projectgroep Regionaal historische centra zocht vervolgens voor elk rijksarchief geschikte fusiepartners zoals gemeentearchieven, sociaal-historische centra, musea en bibliotheken. De rhc's zien er veelbelovend uit en richten zich vooral op het brede publiek. Hierbij vormt internet een belangrijke factor voor de nieuwe publieksgerichtheid van de archieven. Fieke Krikhaar, projectleider van de projectgroep rhc's, ziet de basisvorming en het studiehuis als de belangrijkste kans voor archieven om iets voor het onderwijs te betekenen.
Kulturhus in Overijssel / M. de Kanter, in tijdschrift: De provinciaal nummer 1 (1993) pag. 5-7.
Beschouwing over het begrip 'Kulturhus', afkomstig uit Skandinavië. Aanleiding is de wens van de Provinciale bibliotheekdienst om in Overijssel een Kulturhus te introduceren als dynamisch informatiecentrum waarin onder meer een bibliotheek, een museum, een muziekschool en een kleinschalig podium zijn ondergebracht.
www.kulturhus.nl
Website van het Kennis Knooppunt Kulturhus met informatie over het concept Kulturhus, subsidieregelingen, nieuws en een overzicht van Kulturhusen in de provincies Overijssel, Gelderland en Utrecht. Het Kennis Knooppunt Kulturhus staat onder redactie van Projectbureau Kulturhus/Variya en is een samenwerkingsverband van Projectbureau Kulturhus, Provincie Overijssel en Provincie Gelderland.
www.variya.nl/kulturhus.htm
Het Projectbureau Kulturhus is ondergebracht bij Variya, de provinciale steunfunctie voor maatschappelijke ontwikkeling en integratie in Overijssel. Deze website bevat korte informatie over het Kulturhus en een presentatie in de vorm van een informatiefilm.
juli 2007/herzien augustus 2009
Commentaar of aanvullingen op deze pagina?