Cultuurnetwerk.nl

CULTUURBELEID
De overheid voert cultuurbeleid op landelijk, provinciaal en gemeentelijk niveau. De overheden voeren elk een autonoom beleid, dat door onderlinge samenwerking en afspraken op elkaar wordt afgestemd. Welk beleid voeren de overheden op het gebied van cultuureducatie?

Hoofdlijnen en subsidies
Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) bepaalt de hoofdlijnen van het cultuurbeleid. Daarnaast verdeelt OCW, samen met de landelijke cultuurfondsen, de subsidies voor culturele instellingen in de zogenaamde basisinfrastructuur.

De Raad voor Cultuur adviseert de regering over algemeen beleid en regelgeving en over de vierjaarlijkse subsidies.
Dossier Kunst en cultuur (OCW)
Cultuursubsidie.nl
Raad voor Cultuur

Taakverdeling
De landelijke, provinciale en lokale overheden hebben verschillende verantwoordelijkheden in het cultuurbeleid. De taakverdeling tussen de drie overheden is vastgelegd op basis van de Wet op het specifiek cultuurbeleid (1993). Voor het cultuureducatiebeleid is die verdeling als volgt:

• Gemeenten zijn verantwoordelijk voor uitvoerende activiteiten op het gebied van cultuureducatie
• De provincies verzorgen de ondersteuning hiervan (de directe steunfunctie)
• Het Rijk richt zich op de indirecte steunfunctie, ontwikkeling en experiment

Cultuurconvenanten
Rijk, provincies en gemeenten werken nauw samen. Sinds 1997 sluit het Rijk vierjarige overeenkomsten of cultuurconvenanten af met de landsdelen Noord, Oost, Midden, West en Zuid, waarin alle provincies en dertig grotere steden zijn vertegenwoordigd. Met Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en Den Haag sluit het Rijk aparte overeenkomsten.

In deze cultuurconvenanten worden afspraken gemaakt over culturele aangelegenheden en over subsidies die in betreffende landsdelen of steden worden verstrekt aan instellingen. Provincies en gemeenten kunnen – bij voorkeur per convenantgebied – een cultureel profiel opstellen van de stand van zaken en de ambities voor de komende periode. In het Algemeen Kader Cultuurconvenanten zijn de uitgangspunten en randvoorwaarden voor het afsluiten van cultuurconvenanten vastgelegd.

RIJK
Sinds 1996 is cultuureducatie een belangrijk onderdeel van het landelijke cultuurbeleid. De hereniging van Cultuur en Onderwijs op één ministerie in 1994, bracht de departementen ook beleidsmatig samen. Met het project Cultuur en School (1997) kreeg cultuureducatie een vaste plaats in het rijksbeleid.

2009-2012
In het subsidieplan voor 2009-2012 Kunst van leven, hoofdlijnen cultuurbeleid (R. Plasterk, 2007) speelt cultuureducatie een belangrijke rol. Met name in de beleidsplannen voor cultuurparticipatie en talentontwikkeling. Cultuur en School behoudt na 2008 haar prominente plaats en voor cultuureducatie en amateurkunst is het Fonds voor Cultuurparticipatie opgericht.
Kunst van leven

Bezuinigingen
Het huidige kabinet bezuinigt fors op cultuur. Staatssecretaris Halbe Zijlstra (VVD) van OCW wil de rol van de overheid in de cultuursector beperken. Hiertoe gaat in 2013 een nieuw subsidiestelsel in.

Educatie, participatie en talentontwikkeling blijven kerntaken van de overheid. De staatssecretaris vindt het belangrijk om alle kinderen actief in aanraking te brengen met cultuur. Hij richt zich daarbij vooral op de culturele ontwikkeling van leerlingen in primair en voortgezet onderwijs en hun leraren. Daarnaast is toegankelijkheid voor kinderen en jongeren een voorwaarde voor de subsidiering van instellingen in de basisinfrastructuur.

Zijlstra wil de ondersteuning van talentontwikkeling efficiënter maken. Ook moeten grote instellingen kansen bieden aan talent. Daarnaast wil hij dat kunstvakopleidingen zich scherper profileren.

Hoe de staatssecretaris deze voornemens precies vormgeeft is nog niet bekend. Hij houdt in ieder geval vooralsnog vast aan de bezuiniging op de cultuurkaart (vanaf 2012). Wel onderzoekt hij hoe
de cultuurkaart zonder rijksgeld kan voortbestaan.
Uitgangspunten cultuur

Advies Raad voor Cultuur
Op 29 april 2011 bracht de Raad voor Cultuur advies uit. De Raad pleit daarin voor de voortzetting van de cultuurkaart. Net als de staatssecretaris onderscheidt de Raad educatie en participatie als subsidiecriterium voor instellingen. Ook wil de Raad een overgangsperiode van 2013 tot 2015.

De Raad adviseert voor het onderwijs een doorgaande lijn in de kunstvakken, minimaal drie uur per week een kunstdocent voor de klas en een vast bedrag voor cultuurparticipatie (zoals de cultuurkaart). Ook moeten scholen actieve regionale allianties aangaan met culturele instellingen. Daarnaast stelt de Raad nieuwe gezamenlijke afspraken voor tussen rijk, provincies en gemeenten.

Wat de sector Amateurkunst en Cultuureducatie betreft adviseert de Raad een bezuiniging van 18%. Het Fonds voor Cultuurparticipatie transformeert naar een programmafonds voor cultuureducatie, kunstbeoefening in de vrije tijd en volkscultuur. De ondersteunende instellingen Cultuurnetwerk Nederland, het Nederlands Centrum voor Volkscultuur en Kunstfactor vormen een nieuw kennisinstituut. Dit instituut richt zich op het onderwijsveld en alle culturele instellingen.
Advies Raad voor Cultuur

Landelijke projecten
Het rijk stimuleert cultuureducatie met verschillende landelijke initiatieven, zoals het programma Cultuur en School en het Fonds voor Cultuurparticipatie. Het doel van Cultuur en School is om leerlingen van jongs af aan vertrouwd te maken met cultuur. De missie van het fonds is om de actieve cultuurdeelname van alle burgers te vergroten. Bij deze projecten werkt het rijk samen met de provincies en de grote gemeenten.

De plannen van het huidige kabinet met deze projecten zijn nog niet bekend.

PROVINCIE
Naast de landelijke afspraken, zoals vastgelegd in de cultuurconvenanten, voeren de provincies een eigen cultuurbeleid. Dit wordt per provincie vastgelegd in een cultuurnota. Deze nota’s bevatten beleidslijnen voor een periode van vier jaar. Grotere steden ontwikkelen meestal hun eigen cultuurbeleid en kunnen partner van de provincie zijn. Kleinere gemeenten zijn eerder doelgroep van het provinciale beleid.

Het cultuureducatiebeleid is hoofdzakelijk gericht op ondersteuning van de regionale culturele infrastructuur. De provincies begeleiden en subsidiëren de provinciale instellingen voor kunst en cultuur.

Cultuureducatie speerpunt
In veel provinciale plannen is cultuureducatie één van de speerpunten van het beleid. Provincies beschouwen cultuureducatie als een belangrijk instrument om kunst en cultuur toegankelijk te maken voor een brede laag van de bevolking. Ook levert cultuureducatie een bijdrage aan sociaal beleid, zoals het bevorderen van volwaardige deelname aan de samenleving.

Jongeren vormen een belangrijke doelgroep voor het provinciale beleid. De provincies zetten zich in om de samenwerking tussen onderwijsinstellingen en culturele instellingen te versterken. Cultuureducatie moet zowel binnenschools als buitenschools een sterke en structurele positie verwerven.
Provinciaal cultuurbeleid 2005-2008, Cultuurnetwerk, 2006

Actuele provinciale cultuurnota's 2009-2012

Friesland	Noord-Holland
Groningen	Zuid-Holland
Drenthe	Utrecht
Overijssel	Noord-Brabant
Flevoland	Limburg
Gelderland	Zeeland / notitie cultuureducatie

Op het gebied van cultuureducatie hebben gemeenten de taak om de culturele infrastructuur van de gemeente te ondersteunen en cultuureducatieve activiteiten te subsidiëren.

De gemeenten zijn een belangrijke partner van het rijk bij de uitvoering van landelijk beleid, zoals Cultuur en School en het Fonds voor Cultuurparticipatie. Door de landelijke projecten is een sterke behoefte ontstaan aan cultuureducatievoorzieningen op lokaal niveau ter ondersteuning van het onderwijs. Voor de uitvoering van deze taken subsidiëren gemeenten onder meer de centra voor de kunsten.

Ringenmodel
Om gemeenten houvast te geven bij het formuleren van cultuurbeleid, is een zogenaamd ringenmodel ontwikkeld. Dit model deelt de culturele voorzieningen en het bijbehorend cultuurbeleid op in drie ringen, gerelateerd aan het inwonersaantal. Dit ringenmodel is verder uitgewerkt voor kunsteducatie:

• Gemeenten met minder dan 30.000 inwoners formuleren een kernachtig cultuurbeleid. Zij hebben doorgaans een lespunt voor kunsteducatie. Ook verzorgen zij naschoolse basiscursussen en cultuureducatieve activiteiten voor het onderwijs. Kleine gemeenten hebben vaak geen eigen voorziening, maar organiseren lokaal aanbod in samenwerking met regionale culturele instellingen en andere gemeenten.
  
  

• Middelgrote gemeenten met een bevolking van tussen de 30.000 en 90.000 inwoners voeren een uitgebreid cultuurbeleid. Vaak is er in deze gemeenten een centrum voor de kunsten met een breed lesaanbod, faciliteiten en naschoolse basiscursussen. Voor het binnenschoolse aanbod werken de centra samen met de provinciale instelling voor kunst en cultuur.
  
  

• Grote gemeenten met meer dan 90.000 inwoners hebben een alomvattend cultuurbeleid met een rijk en gevarieerd aanbod in alle kunstdisciplines. Het aanbod wordt verzorgd vanuit een groot gecombineerd centrum voor de kunsten dat ook aanvullende voorzieningen en naschoolse cursussen biedt. In deze gemeenten zijn bovendien veel andere cultuureducatieaanbieders die educatieve activiteiten organiseren, zowel binnenschools als buitenschools.

Ringenmodel in schema

Lokale netwerken
In verschillende provincies is een nieuwe rolverdeling ontstaan tussen gemeenten, scholen, culturele voorzieningen, centra voor de kunsten en intermediairs als erfgoedhuizen en steunfunctie-instellingen. Die rolverdeling krijgt vorm in nieuw opgezette lokale netwerken voor kunst- en cultuureducatie.

De provincie Noord-Brabant heeft zogenaamde ‘marktplaatsen’. De marktplaats is het lokale of regionale loket voor onderwijs en cultuuraanbieders. Scholen kunnen er met al hun vragen terecht en aanbieders vinden er een podium voor hun producten. De coördinator van de marktplaats inventariseert vraag en aanbod in een gemeente en stemt die op elkaar af.

Limburg heeft een vergelijkbaar netwerk: Cultuurpad. In Zuid-Holland zijn Platformen voor Cultuureducatie (PCE’s) opgericht. In de PCE’s zitten vertegenwoordigers van scholen, culturele instellingen en gemeenten.
Marktplaats op Cultuurplein
Cultuurpad op Cultuurplein
PCE’s op Cultuurplein