Cultuurnetwerk.nl

Cultuurnetwerk Nederland definieert cultuureducatie als ‘alle vormen van educatie waarbij cultuur als doel of als middel wordt ingezet’. Het belangrijkste doel van cultuureducatie is te komen tot inzicht in cultuur zelf en artistieke vaardigheden. Daarnaast kunnen cultuuruitingen worden ingezet voor andere leergebieden. Cultuureducatie vindt binnen én buiten het onderwijs plaats.

Cultuureducatie wordt ook gehanteerd als verzamelbegrip voor kunsteducatie, erfgoededucatie en media-educatie. Literatuureducatie wordt daarbij soms nog apart vermeld.
Beschrijving verschillende deelgebieden

In de kerndoelen voor het basisonderwijs is cultuureducatie vooral terug te vinden bij de leergebieden Kunstzinnige oriëntatie en Oriëntatie op jezelf en de wereld. Voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs gelden soortgelijke kerndoelen. In de bovenbouw is cultuur onderdeel van verschillende vakken (met name de kunstvakken en geschiedenis), en volgen alle leerlingen het vak CKV (tot 2007: CKV1).
Cultuureducatie in het primair onderwijs
Cultuureducatie in het voortgezet onderwijs

Kunst- en cultuureducatie worden vaak naast elkaar genoemd, analoog aan kunst en cultuur. Maar eigenlijk is kunsteducatie een specifiek deelgebied van cultuureducatie. Verder gaat het bij kunsteducatie niet alleen om het reguliere kunst(vak)onderwijs, maar om alle binnen- en buitenschoolse overdrachtssituaties waarbij kunstuitingen worden gebruikt en waarbij actieve, receptieve en reflectieve vaardigheden worden ontwikkeld.
Meer informatie

De term ‘cultuureducatie’ bestaat al langer, maar is pas echt in zwang geraakt sinds de start van het eerste beleidsprogramma ‘Cultuur en School’ van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap in 1997. Sindsdien is het een belangrijk streven van het ministerie om kinderen en jongeren meer in contact te brengen met de culturele omgeving, en om scholen en culturele instellingen beter te laten samenwerken.
Meer informatie

Er wordt verschillend gedacht over de betekenis van de begrippen die gerelateerd zijn aan cultuuronderwijs en cultuureducatie, hetgeen gemakkelijk leidt tot spraakverwarring. In zijn blog van 13 januari 2012 pleitte Piet Hagenaars (directeur Cultuurnetwerk Nederland) voor het ‘klaren van begrippen’.
Lijst met definities van Cultuurnetwerk Nederland

Over het nut van kunst en cultuur, en dus ook het nut van onderwijs hierin, vindt vaak discussie plaats. De argumenten kunnen verwijzen naar zowel de intrinsieke als extrinsieke waarde van cultuureducatie, oftewel de waarde van cultuur zelf en de waarde vanwege positieve effecten op bijvoorbeeld leerprestaties of sociale cohesie.
Meer informatie

In onze bibliotheek vindt u veel publicaties over dit onderwerp. Verder heeft Cultuurnetwerk Nederland twee publicaties uitgebracht met verzamelingen van citaten over de waarde van kunst en cultuur.
Zicht op... de waarde van kunst- en cultuureducatie (2008)
Zicht op... de waarde van kunst- en cultuureducatie (2010)

De meeste politieke partijen, en daarmee over het algemeen ook de overheden, vinden dat iedereen de kans moet krijgen om kennis te maken met kunst en cultuur, en dat het culturele aanbod dus voor iedereen toegankelijk moet zijn. Aannames hierbij zijn dat cultuurdeelname en cultuureducatie een gunstig effect hebben op onder meer onderwijsklimaat, sociale cohesie en maatschappelijke betrokkenheid. Er zijn echter verschillen van opvatting over de mate waarin de overheid hier verantwoordelijkheid voor draagt. Medefinanciering van cultuureducatie en van de toegankelijkheid van kunst en cultuur wordt door de meeste politiek partijen ondersteund.
Meer informatie

Over de effecten van cultuureducatie lopen de meningen nogal uiteen. Wat voor de een evident is, is voor een ander niets waard zonder hard bewijs. Veel effecten van cultuureducatie zijn (nog) niet of niet voldoende aangetoond, maar dat geldt voor de meeste leergebieden. Er worden positieve effecten verondersteld op bijvoorbeeld algemene onderwijsleerprestaties, sociale vaardigheden en sociale cohesie.

In onze bibliotheek vindt u veel (onderzoeks)publicaties over dit onderwerp. Nummer 23 van ons tijdschrift Cultuur+Educatie was gewijd aan de leereffecten van cultuureducatie.

Cultuurnetwerk Nederland is expertisecentrum op het gebied van cultuureducatie. Dat betekent dat wij alle mogelijke kennis over dit onderwerp verzamelen, beheren, genereren en verspreiden. In de praktijk houdt dit in dat we onderwijs- en culturele instellingen en overheden ondersteunen door advies- en begeleidingstrajecten, het organiseren van bijeenkomsten, het uitgeven van publicaties en informatie en uitwisseling via digitale media. Ook coördineren en stimuleren wij het onderzoek naar cultuureducatie. Bovendien hebben wij een uitgebreide bibliotheek met meer dan 25.000 titels op het gebied van cultuureducatie.

Het beleidsterrein van de cultuureducatie raakt aan de amateurkunst, het onderwijs, de kunst- en cultuursector en het sociaal cultureel werk. Cultuurnetwerk Nederland is een bovensectoraal instituut, en begeeft zich dus op al deze terreinen. Daarbij werken wij samen met partijen op landelijk, provinciaal en lokaal niveau.
Infrastructuur van de cultuureducatie

Nee, wij zijn de enige landelijke niet-overheidsorganisatie met de specifieke opdracht om expertise op het gebied van cultuureducatie te verzamelen en te verspreiden.
Wel zijn er in het buitenland instellingen die qua inhoud en type werkzaamheden verwantschap hebben met ons, en met wie we dan ook samenwerken.

In Vlaanderen bijvoorbeeld slaat CANON, de ‘cultuurcel’ van het Onderwijsministerie bruggen tussen cultuur en onderwijs. Samen met CANON organiseren wij ieder jaar de Dag van de Cultuureducatie. Ook participeren we in het ACE-netwerk van Europese beleidsmedewerkers op het terrein van kunst- en cultuureducatie. In dit kader werken we met Vlaanderen, Oostenrijk en Frankrijk samen aan de webportal 'Community of knowledge on Arts and Cultural Education in Europe' (ComACE).

Onder bepaalde voorwaarden is het mogelijk om stage te lopen bij Cultuurnetwerk Nederland. Geïnteresseerden kunnen hiervoor contact opnemen met Athy de With, consulent personeel & organisatie. Vacatures voor stageplaatsen bij andere organisaties vindt u op deze website.

Als er vacatures zijn bij Cultuurnetwerk Nederland publiceren wij die op onze website. Ook vindt u vacatures bij andere organisaties in het culturele veld op onze site.

Cultuurnetwerk Nederland onderhoudt verschillende databases van projecten voor het onderwijs, bijvoorbeeld het Projectloket Cultuur. Via onze portal www.cultuurplein.nl kunt u ook veel interessante projecten vinden.
Overzicht databases

Er is natuurlijk niet één ‘recept’ voor samenwerking. Veel is afhankelijk van lokale omstandigheden en mogelijkheden, en natuurlijk van de wederzijdse wensen. Speciaal voor leerkrachten en medewerkers van instellingen onderhouden wij de website www.cultuurplein.nl. Hier vindt u veel informatie over samenwerking, in de vorm van handreikingen en voorbeelden, primair en voortgezet onderwijs.

Ook onze publicatie Zicht op… samenwerking en cultuureducatie (2009) bevat veel interessante informatie en literatuurverwijzingen. Tot slot vindt u in onze bibliotheek veel publicaties over samenwerking, waaronder veel ‘good practices’.

Er is natuurlijk niet één 'recept' voor samenwerking. Veel is afhankelijk van lokale omstandigheden en mogelijkheden, en natuurlijk van de wederzijdse wensen. Veel scholen hebben tegenwoordig een cultuurcoördinator (icc'er), die contactpersoon en gesprekspartner is voor culturele instellingen.

Speciaal voor docenten en medewerkers van instellingen onderhouden wij de website www.cultuurplein.nl. Hier vindt u veel informatie over samenwerking met het onderwijs.Ook in onze bibliotheek vindt u veel informatie over dit onderwerp, waaronder veel ‘good practices’.

Nee, wij verlenen geen subsidies. U kunt daarvoor onder meer terecht bij de landelijke fondsen, bij provinciale, regionale of lokale overheden en financiers, of in het bedrijfsleven. Ondernemerschap in de cultuursector is een van de speerpunten van het huidige kabinet. Wel kunnen wij u mogelijk inhoudelijk of anderszins ondersteunen bij de uitvoering van uw project.

We raden u aan om het overzicht van onze lopende en afgesloten advies- en begeleidingsprojecten te bekijken voor een goede indruk van onze expertise en werkterrein. We bieden instellingen en overheden per jaar vier uur gratis advies aan. Dat geldt bijvoorbeeld ook voor de diensten van onze bibliotheek.

Cultuurnetwerk Nederland ontwikkelt zelf geen lesmateriaal en lessenseries. Wel verzamelen we lesmethoden en -materialen in onze bibliotheek. Verder delen andere docenten hun lesmateriaal vaak via internet, bijvoorbeeld via de leermiddelendatabases van de Vakcommunity CKV en van de Digitale School, en de website  www.wikiwijs.nl (een initiatief van het Ministerie van OCW, uitgevoerd door Kennisnet en de Open Universiteit). Tot slot vindt u ook veel lesmateriaal en andere tips op onze website www.cultuurplein.nl.

Nee, hiervoor verwijzen we u graag door, bijvoorbeeld naar de leermiddelendatabases van de Vakcommunity CKV en van de Digitale School, en naar de website www.wikiwijs.nl (een initiatief van het Ministerie van OCW, uitgevoerd door Kennisnet en de Open Universiteit).

Cultuureducatie is een van de vier speerpunten in de hoofdlijnenbrief 'Meer dan kwaliteit' van staatssecretaris Halbe Zijlstra. Het kabinet vindt het belangrijk voor persoonlijke ontwikkeling en voor de samenleving, en wil kinderen op cultureel gebied een stevig fundament bieden. Daarvoor moet cultuureducatie verankerd zijn in het onderwijs, en er moet aandacht voor zijn bij alle culture instellingen. Hiervoor presenteerde het kabinet het programma 'Cultuureducatie met kwaliteit’.

Toch ontkomt cultuureducatie niet aan de bezuinigingen. De Cultuurkaart voor het voortgezet onderwijs krijgt geen rijksbijdrage meer. Wel wordt het budget van de regeling Versterking cultuureducatie po vanaf schooljaar 2012-2013 opgenomen in de prestatiebox primair onderwijs. Daarvoor is jaarlijks 18 miljoen euro beschikbaar. Gemeenten en provincies krijgen vanaf 2013 ca. 10 miljoen per jaar om scholen en instellingen te ondersteunen bij de versterking van de kwaliteit van cultuureducatie.

De landelijke ondersteuningsstructuur voor cultuureducatie (Fonds voor Cultuurparticipatie en nieuw Kennisinstituut Cultuureducatie en Amateurkunst) moet kleiner en efficiënter worden. Hiervoor is jaarlijks 17 miljoen euro beschikbaar. Een bezuiniging van 33 procent.

Op provinciaal en gemeentelijk niveau vinden ook grote bezuinigingen plaats op cultuureducatie. De meeste provinciale ondersteuningsinstellingen moeten sterk inleveren omdat cultuureducatie niet langer een kerntaak van provinciaal beleid wordt gezien. De meerderheid van gemeenten bezuinigt ook op cultuureducatie, met name op kunsteducatie voor volwassenen in de centra voor de kunsten.
Meer informatie in het dossier Bezuinigingen

Helaas kan Cultuurnetwerk Nederland niets betekenen voor individuele gemeenten of provincies. Wel vindt u op onze website veel argumenten en citaten waarom cultuureducatie van belang is. Ook wordt een uitgebreid dossier met achtergrondinformatie over de bezuinigingen bijgehouden.

In de hoofdlijnenbrief voor het nieuwe cultuurbeleid vanaf 2013 stelt staatssecretaris Zijlstra dat de landelijke ondersteuningsstructuur voor cultuureducatie kleiner en efficiënter moet worden. Datzelfde geldt voor de amateurkunst. In plaats van de bestaande instellingen Cultuurnetwerk Nederland en Kunstfactor (het sectorinstituut amateurkunst) komt er één kennisinstituut voor cultuureducatie en amateurkunst. Voor het nieuwe kennisinstituut is 4,7 miljoen euro begroot, een bezuiniging van 50 procent. Op Prinsjesdag 2012 maakt het kabinet de taken en het subsidiebedrag van het nieuwe kennisinstituut definitief bekend.
Meer informatie over het nieuwe kennisinstituut

De website van Cultuurnetwerk Nederland wil bezoekers wegwijs maken in het veld van cultuureducatie. U vindt hier, behalve beschrijvingen van onze eigen advies- en onderzoeksprojecten en publicaties, geen beschrijvingen van ‘losse’ projecten. Hiervoor is Projectloket Cultuur ingericht. Wel hebben we adressen opgenomen van landelijke en internationale instellingen en van links naar portals, instellingen, bronnen en praktijkvoorbeelden, gegroepeerd in disciplines.

In het Plusloket van Projectloket Cultuur worden wel voorbeelden uit de praktijk geselecteerd en beschreven omdat ze bijzonder zijn in educatief opzicht. Ze vormen een 'good practice', hebben een landelijk bereik of zijn op zijn minst overdraagbaar, en/of illustreren een belangrijke educatieve visie of ontwikkeling. Suggesties en tips voor zijn welkom via de webmaster. In alle gevallen beslist de redactie uiteindelijk wat er op de website komt. Daarnaast kunnen aanbieders hun projecten invoeren in het Projectloket Cultuur of Podium op School. Interessante publicaties kunnen wellicht worden opgenomen in de catalogus van de bibliotheek van Cultuurnetwerk.

Suggesties voor verbeteringen, updates en toevoegingen kunt u aan ons doorgeven via de webmaster, bij voorkeur via de directe link die onderaan elke webpagina is te vinden.

In onze agenda worden studie- en uitwisselingsdagen of andere bijeenkomsten die landelijk van betekenis zijn voor professionals in cultuureducatie opgenomen. Maar geen tentoonstellingen, uitvoeringen, educatieve projecten et cetera. Aankondigingen en persberichten kunt u sturen naar de webmaster.